( 241 - 272 م . ) ايران ، از سلسلهء ساسانيان . وى پسر اردشير بابكان بود ، و اردشير در حيات خود شاپور را با خود در سلطنت شريك كرد ، و گويند كمى پيش از مرگ سلطنت را به وى سپرد . به‌هرحال ، آغاز سلطنت شاپور اول را در بعضى مآخذ سال 240 نوشته‌اند . شاپور جنگهاى پدر را با روميان ادامه داد ، و در سوريه شاپور اول پيش رفت ؛ اما در مقابل سپاهيان امپراتور گورديانوس سوم عقب نشست ، و مغلوب شد ( 243 م . ) پس از كشته شدن گورديانوس ، فيليپ عرب پيمان صلحى با شاپور امضا كرد ( 244 م . ) كه به‌موجب آن ارمنستان به ايران واگذار شد . بعد از درگذشت ( 251 م . ) دكيوس ، كه امپراتورى روم دچار ضعف و انحطاط شد ، شاپور حملات خود را از سر گرفت ؛ به سوريه لشكر كشيد ، و انطاكيه را ويران كرد . عاقبت امپراتور والريانوس به مقابله با وى رفت ، اما نزديك ادسا مغلوب و اسير شد ( 260 م . ) . شاپور پس از تاخت‌وتاز در سوريه و آسياى صغير ، عازم ايران شد ؛ در بازگشت ، اذينه ايرانيان را مغلوب كرد ، و نصيبين و حران را بازپس گرفت و خانواده سلطنتى را اسير كرد ، و دو بار تيسفون را محاصره نمود ( 263 - 265 م . ) شاپور ديگر نتوانست تعرض خود را از سر گيرد ، و حتى ارمنستان را نيز از دست داد . پس از او هرمز اول جانشين شد . شاپور پادشاهى جنگجو و توانا بود . قلمرو وى چندان وسيعتر از قلمرو پدرش نبود ، ولى بر خلاف پدر ، كه عنوان شاهنشاه ايران داشت ، وى خود را شاهنشاه ايران و انيران [ غير ايران ] مىخواند . وى شهر جنديشاپور را بنا نهاد ، و ظاهرا اسيران رومى را در اين ناحيه مستقر كرد ، و بند قيصر را بر كارون به دست آنان بست . از شهرهاى ديگرى كه تأسيس آنها به وى